Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos

Nikolaus J. Jacquin (1727-1817), el primer naturalista europeo en herborizar y estudiar plantas del actual territorio colombiano, describió por primera vez numerosas especies del Caribe, entre ellas siete especies de Aristolochia. Actualmente, cinco de estas –A. anguicida, A. caudata, A. maxima, A....

Full description

Autores:
Tipo de recurso:
Fecha de publicación:
2024
Institución:
Universidad de Caldas
Repositorio:
Repositorio Institucional U. Caldas
Idioma:
spa
OAI Identifier:
oai:repositorio.ucaldas.edu.co:ucaldas/23500
Acceso en línea:
https://repositorio.ucaldas.edu.co/handle/ucaldas/23500
https://doi.org/10.17151/bccm.2024.28.1.3
Palabra clave:
antiofídicos
Aristolochia
Colombia
etnobotánica
historia de la botánica
lectotipificación
N. J. Jacquin
neotrópico
antiophidic
Aristolochia
Colombia
ethnobotany
history of botany
N. J. Jacquin
lectotypification
neotropics
Rights
openAccess
License
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
id REPOUCALDA_cd7717208c41e832b4b0ca80da6f6801
oai_identifier_str oai:repositorio.ucaldas.edu.co:ucaldas/23500
network_acronym_str REPOUCALDA
network_name_str Repositorio Institucional U. Caldas
repository_id_str
dc.title.none.fl_str_mv Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
Neotropical species of Aristolochia (Aristolochiaceae) in the work of N. J. Jacquin: Taxonomy, typification and first ethnobotanical note
title Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
spellingShingle Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
antiofídicos
Aristolochia
Colombia
etnobotánica
historia de la botánica
lectotipificación
N. J. Jacquin
neotrópico
antiophidic
Aristolochia
Colombia
ethnobotany
history of botany
N. J. Jacquin
lectotypification
neotropics
title_short Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
title_full Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
title_fullStr Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
title_full_unstemmed Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
title_sort Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicos
dc.subject.none.fl_str_mv antiofídicos
Aristolochia
Colombia
etnobotánica
historia de la botánica
lectotipificación
N. J. Jacquin
neotrópico
antiophidic
Aristolochia
Colombia
ethnobotany
history of botany
N. J. Jacquin
lectotypification
neotropics
topic antiofídicos
Aristolochia
Colombia
etnobotánica
historia de la botánica
lectotipificación
N. J. Jacquin
neotrópico
antiophidic
Aristolochia
Colombia
ethnobotany
history of botany
N. J. Jacquin
lectotypification
neotropics
description Nikolaus J. Jacquin (1727-1817), el primer naturalista europeo en herborizar y estudiar plantas del actual territorio colombiano, describió por primera vez numerosas especies del Caribe, entre ellas siete especies de Aristolochia. Actualmente, cinco de estas –A. anguicida, A. caudata, A. maxima, A. oblongata y A. pentandra– son válidas, y las dos restantes –A. barbata y A. pandurata– son sinónimos de A. rugosa y A. odoratissima, respectivamente. Se designan aquí los lectótipos de A. barbata y A. caudata, y se aclara la identidad de las ilustraciones de la cápsula y las semillas de A. caudata en la iconografía de Jacquin. Llama la atención el extenso relato etnobotánico de A. anguicida proporcionado por nativos de Cartagena, que resulta ser el primer reporte de laspropiedades antiofídicas de una especie de Aristolochia nativa del trópico americano.
publishDate 2024
dc.date.none.fl_str_mv 2024-01-01T00:00:00Z
2024-01-01T00:00:00Z
2024-01-01
2025-10-08T21:06:40Z
2025-10-08T21:06:40Z
dc.type.none.fl_str_mv Artículo de revista
http://purl.org/coar/resource_type/c_6501
Text
info:eu-repo/semantics/article
Journal article
info:eu-repo/semantics/publishedVersion
http://purl.org/coar/version/c_970fb48d4fbd8a85
dc.type.coar.fl_str_mv http://purl.org/coar/resource_type/c_2df8fbb1
status_str publishedVersion
dc.identifier.none.fl_str_mv 0123-3068
https://repositorio.ucaldas.edu.co/handle/ucaldas/23500
10.17151/bccm.2024.28.1.3
2462-8190
https://doi.org/10.17151/bccm.2024.28.1.3
identifier_str_mv 0123-3068
10.17151/bccm.2024.28.1.3
2462-8190
url https://repositorio.ucaldas.edu.co/handle/ucaldas/23500
https://doi.org/10.17151/bccm.2024.28.1.3
dc.language.none.fl_str_mv spa
language spa
dc.relation.none.fl_str_mv 68
1
53
28
Boletín Científico Centro de Museos Museo de Historia Natural
Browne, P. (1756). The Civil and Natural History of Jamaica. Printed for the author, and sold by T. Osborne and J. Shipton in Gray´s-Inn, Londres.
Catesby, M. (1754). The Natural History of Carolina, Florida, and the Bahama Islands: Containing the figures of birds, fishes, serpents, insects and plants. (Vol. I.). C. Marsh & T. Wilcox, Londres.
D’Arcy, W. G. (1970). Jacquin names, some notes on their typification. Taxon, 19(4), 554-560. https://doi.org/10.2307/1218948. Feuillet, C. y Poncy, O. (1998). Aristolochiaceae. En: A. R. A. Görts-van Rijn y M.J. Jansen-Jacobs (eds.), Flora of the Guianas, ser. A. Phanerogams. Fascicle 10. Royal Botanic Gardens, Kew.
Font Quer, P. (2005). Plantas Medicinales: El Dioscórides Renovado. Editorial Península, Barcelona.
González, F. (1990). Aristolochiaceae. Flora de Colombia. Monografia No. 12. Instituto de Ciencias Naturales, Universidad Nacional de Colombia, Bogotá.
González, F. y Lozano-Contreras, G. (2014). Aristolochiaceae. Pp. 21-30 En Flora de La Real Expedición Botánica al Nuevo Reyno de Granada. Vol. XXXV. Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo, Madrid.
González, F. y Pabón-Mora, N. L. (2018). Sinopsis actualizada de Aristolochia (Aristolochiaceae, Piperales) en Panamá. Acta Botanica Mexicana, (122), 109-140. https://doi.org/10.21829/abm122.2018.1249.
González, F., Esquivel, H. E., Murcia, G. A. y Pabón-Mora, N. L. (2010). Aristolochia pentandra (Aristolochiaceae) in Colombia. Biogeographic implications and proposed synapomorphies between the pentandrous species of Aristolochia and its South American sister group. Revista Academia Colombiana de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales, 34(133), 469-480.
González, F., Ospina, J. C. y Zanotti, C. (2015). Sinopsis y novedades taxonómicas de la familia Aristolochiaceae para la Argentina. Darwiniana, 3(1), 38-64. DOI:10.14522/darwiniana.2015.31.644.
Heinrich, M., Chan, J., Wanke, S., Neinhuis, C. y Simmonds, M. (2009). Local uses of Aristolochia species and content of nephrotoxic aristolochic acid 1 and 2 –A global assessment based on bibliographic sources. J. Ethnopharmacol, 125(1), 108-144. DOI: 10.1016/j.jep.2009.05.028.
Hernández, F. (1651). Rerum medicarum Novae Hispaniae thesaurus, seu, Plantarum animalium mineralium Mexicanorum historia. Ex typographeio Vitalis Mascardi, Roma.
Hoehne, F. C. (1942). Aristolochiaceas. Flora Brasílica vol. 15: 1-123. Instituto de Botânica São Paulo.
Jacquin, N. J. (1760). Enumeratio systematica plantarum quas in insulis Caribaeis vicinaque Americes continente detexit novas, aut jam cognitas emendavit. Theodorum Haak, Lugduni Batavorum (Leiden).
Jacquin, N. J. (1763). Selectarum stirpium Americanarum historia, in qua ad Linnænum sistema determinatæ, descriptæque sintuntur plantæ illæ, quas in insulis Martinica, Jamaica, Domingo, aliisque, et in vicinæ continentis parte observavit rarioris; adjectis iconibus in solo natali delineatis. Ex Officina Kraussiana, Vindobonæ (Viena).
Jacquin, N. J. (1764). Observatiorum Botanicarum. Pars I. Iconibus ab auctore delineates illustratarum. Ex Officina Krausiana, Vindobonæ (Viena).
Jacquin, N. J. (1780). Selectarum Stirpium Americanarum Historia, in qua ad Linnænum sistema determinatæ, descriptæque sintuntur plantæ illæ, quas in insulis Martinica, Jamaica, Domingo, aliisque, et in vicinæ continentis parte observavit rarioris; adjectis iconibus ad autoris archetypa pictis. Editado por el autor. Vindobonæ (Viena).
Jacquin, N. J. (1781). Icones Plantarum Rariorum. (Vol. I). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).
Jacquin, N. J. (1786). Icones Plantarum Rariorum. (Vol. III). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).
Jacquin, N. J. (1789). Collectanea ad Botanicam, Chemiam et Historiam Naturalem, spectantia, cum figures. (Vol. III). Vindobonae (Viena).
Jacquin, N. J. (1796). Collectaneorum Supplementum, cum figuris coloratis. Officina Wappleriana, Vindobonae (Viena).
Jacquin, N. J. (1797). Plantarum rariorum horti Cæsarei Schoenbrunnensis descriptiones et icones. (Vol. 2). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).
Jacquin, N. J. (1804). Plantarum Rariorum Horti Caesarei Schoenbrunnensis, descriptions et icones. (Vol. 4, pp. 1-51). Vindobonae (Viena). Linnaeus, C. (1735). Systema Naturae. (Ed. 1). Apud Theodorum Haak, ex Typographia Joannis Wilhelmi de Groot, Leiden.
Pfeifer, H. W. (1966). Revision of the North and Central American hexandrous species of Aristolochia (Aristolochiaceae). Annals of the Missouri Botanical Garden, 53(2), 115-196. https://doi.org/10.2307/2394940.
Plukenet, L. (1692). Phytographia. Pars III. Sumptibus Autoris, Londini (Londres).
Plukenet, L. (1696). Almagestum Botanicum sive Phytographiæ Plukenetianæ Onomasticon Methodo Shyntetica digestum. Sumptibus Autoris, Londini (Londres).
Plukenet, L. (1720). Opera Omnia Botanica. Guil. & Joan. Innys, Regia Societatis Typographos, Londini (Londres).
Rankin Rodríguez, R. y Greuter, W. (1999). Charles Plumier’’s drawings of American plants and the nomenclature of early Caribbean Aristolochia species (Aristolochiaceae). Taxon, 48(4), 677-688. https://doi.org/10.2307/1223639.
Rankin, R. (1998). Aristolochiaceae. Flora de la República de Cuba. Fasc. 1/2. Koeltz Scientific Books.
Sloane, H. (1725). A Voyage to the Islands Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers and Jamaica. (Vol. 2). Printed by B.M. for the author, Londres.
Núm. 1 , Año 2024 : Enero-Junio
https://revistasojs.ucaldas.edu.co/index.php/boletincientifico/article/download/9373/7568
dc.rights.none.fl_str_mv https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
info:eu-repo/semantics/openAccess
http://purl.org/coar/access_right/c_abf2
rights_invalid_str_mv https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
http://purl.org/coar/access_right/c_abf2
eu_rights_str_mv openAccess
dc.format.none.fl_str_mv application/pdf
dc.publisher.none.fl_str_mv Boletín Científico
publisher.none.fl_str_mv Boletín Científico
dc.source.none.fl_str_mv https://revistasojs.ucaldas.edu.co/index.php/boletincientifico/article/view/9373
institution Universidad de Caldas
repository.name.fl_str_mv
repository.mail.fl_str_mv
_version_ 1855532604531408896
spelling Especies neotropicales de Aristolochia (Aristolochiaceae) en la obra de N. J. Jacquin: Taxonomía, tipificación y primeros apuntes etnobotánicosNeotropical species of Aristolochia (Aristolochiaceae) in the work of N. J. Jacquin: Taxonomy, typification and first ethnobotanical noteantiofídicosAristolochiaColombiaetnobotánicahistoria de la botánicalectotipificaciónN. J. JacquinneotrópicoantiophidicAristolochiaColombiaethnobotanyhistory of botanyN. J. JacquinlectotypificationneotropicsNikolaus J. Jacquin (1727-1817), el primer naturalista europeo en herborizar y estudiar plantas del actual territorio colombiano, describió por primera vez numerosas especies del Caribe, entre ellas siete especies de Aristolochia. Actualmente, cinco de estas –A. anguicida, A. caudata, A. maxima, A. oblongata y A. pentandra– son válidas, y las dos restantes –A. barbata y A. pandurata– son sinónimos de A. rugosa y A. odoratissima, respectivamente. Se designan aquí los lectótipos de A. barbata y A. caudata, y se aclara la identidad de las ilustraciones de la cápsula y las semillas de A. caudata en la iconografía de Jacquin. Llama la atención el extenso relato etnobotánico de A. anguicida proporcionado por nativos de Cartagena, que resulta ser el primer reporte de laspropiedades antiofídicas de una especie de Aristolochia nativa del trópico americano.Nikolaus J. Jacquin (1727-1817), the first European naturalist to botanize and study plants from present-day Colombia, described numerous species from the Caribbean for the first time, including seven species of Aristolochia. Currently five of them –A. anguicida, A. caudata, A. maxima, A. oblongata and A. pentandra– are valid, and the remaining two species –A. barbata nd A. pandurata– are synonyms of A. rugosa and A. odoratissima, respectively. Here we designated lectotypes of A. barbata and A. caudata and clarify the identity of the illustrations of the capsule and seeds of A. caudata in Jacquin’s iconography. The extensive ethnobotanical account of A. anguicida, provided by native inhabitants of the surroundings of Cartagena, is striking, and which turns out to be the first report of the anti-venom properties of a species of Aristolochia native to the American tropics.Boletín Científico2024-01-01T00:00:00Z2025-10-08T21:06:40Z2024-01-01T00:00:00Z2025-10-08T21:06:40Z2024-01-01Artículo de revistahttp://purl.org/coar/resource_type/c_6501Textinfo:eu-repo/semantics/articleJournal articleinfo:eu-repo/semantics/publishedVersionhttp://purl.org/coar/version/c_970fb48d4fbd8a85http://purl.org/coar/resource_type/c_2df8fbb1application/pdf0123-3068https://repositorio.ucaldas.edu.co/handle/ucaldas/2350010.17151/bccm.2024.28.1.32462-8190https://doi.org/10.17151/bccm.2024.28.1.3https://revistasojs.ucaldas.edu.co/index.php/boletincientifico/article/view/9373spa6815328Boletín Científico Centro de Museos Museo de Historia NaturalBrowne, P. (1756). The Civil and Natural History of Jamaica. Printed for the author, and sold by T. Osborne and J. Shipton in Gray´s-Inn, Londres.Catesby, M. (1754). The Natural History of Carolina, Florida, and the Bahama Islands: Containing the figures of birds, fishes, serpents, insects and plants. (Vol. I.). C. Marsh & T. Wilcox, Londres.D’Arcy, W. G. (1970). Jacquin names, some notes on their typification. Taxon, 19(4), 554-560. https://doi.org/10.2307/1218948. Feuillet, C. y Poncy, O. (1998). Aristolochiaceae. En: A. R. A. Görts-van Rijn y M.J. Jansen-Jacobs (eds.), Flora of the Guianas, ser. A. Phanerogams. Fascicle 10. Royal Botanic Gardens, Kew.Font Quer, P. (2005). Plantas Medicinales: El Dioscórides Renovado. Editorial Península, Barcelona.González, F. (1990). Aristolochiaceae. Flora de Colombia. Monografia No. 12. Instituto de Ciencias Naturales, Universidad Nacional de Colombia, Bogotá.González, F. y Lozano-Contreras, G. (2014). Aristolochiaceae. Pp. 21-30 En Flora de La Real Expedición Botánica al Nuevo Reyno de Granada. Vol. XXXV. Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo, Madrid.González, F. y Pabón-Mora, N. L. (2018). Sinopsis actualizada de Aristolochia (Aristolochiaceae, Piperales) en Panamá. Acta Botanica Mexicana, (122), 109-140. https://doi.org/10.21829/abm122.2018.1249.González, F., Esquivel, H. E., Murcia, G. A. y Pabón-Mora, N. L. (2010). Aristolochia pentandra (Aristolochiaceae) in Colombia. Biogeographic implications and proposed synapomorphies between the pentandrous species of Aristolochia and its South American sister group. Revista Academia Colombiana de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales, 34(133), 469-480.González, F., Ospina, J. C. y Zanotti, C. (2015). Sinopsis y novedades taxonómicas de la familia Aristolochiaceae para la Argentina. Darwiniana, 3(1), 38-64. DOI:10.14522/darwiniana.2015.31.644.Heinrich, M., Chan, J., Wanke, S., Neinhuis, C. y Simmonds, M. (2009). Local uses of Aristolochia species and content of nephrotoxic aristolochic acid 1 and 2 –A global assessment based on bibliographic sources. J. Ethnopharmacol, 125(1), 108-144. DOI: 10.1016/j.jep.2009.05.028.Hernández, F. (1651). Rerum medicarum Novae Hispaniae thesaurus, seu, Plantarum animalium mineralium Mexicanorum historia. Ex typographeio Vitalis Mascardi, Roma.Hoehne, F. C. (1942). Aristolochiaceas. Flora Brasílica vol. 15: 1-123. Instituto de Botânica São Paulo.Jacquin, N. J. (1760). Enumeratio systematica plantarum quas in insulis Caribaeis vicinaque Americes continente detexit novas, aut jam cognitas emendavit. Theodorum Haak, Lugduni Batavorum (Leiden).Jacquin, N. J. (1763). Selectarum stirpium Americanarum historia, in qua ad Linnænum sistema determinatæ, descriptæque sintuntur plantæ illæ, quas in insulis Martinica, Jamaica, Domingo, aliisque, et in vicinæ continentis parte observavit rarioris; adjectis iconibus in solo natali delineatis. Ex Officina Kraussiana, Vindobonæ (Viena).Jacquin, N. J. (1764). Observatiorum Botanicarum. Pars I. Iconibus ab auctore delineates illustratarum. Ex Officina Krausiana, Vindobonæ (Viena).Jacquin, N. J. (1780). Selectarum Stirpium Americanarum Historia, in qua ad Linnænum sistema determinatæ, descriptæque sintuntur plantæ illæ, quas in insulis Martinica, Jamaica, Domingo, aliisque, et in vicinæ continentis parte observavit rarioris; adjectis iconibus ad autoris archetypa pictis. Editado por el autor. Vindobonæ (Viena).Jacquin, N. J. (1781). Icones Plantarum Rariorum. (Vol. I). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).Jacquin, N. J. (1786). Icones Plantarum Rariorum. (Vol. III). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).Jacquin, N. J. (1789). Collectanea ad Botanicam, Chemiam et Historiam Naturalem, spectantia, cum figures. (Vol. III). Vindobonae (Viena).Jacquin, N. J. (1796). Collectaneorum Supplementum, cum figuris coloratis. Officina Wappleriana, Vindobonae (Viena).Jacquin, N. J. (1797). Plantarum rariorum horti Cæsarei Schoenbrunnensis descriptiones et icones. (Vol. 2). Christianum Fridericum Wappler, Vindobonae (Viena).Jacquin, N. J. (1804). Plantarum Rariorum Horti Caesarei Schoenbrunnensis, descriptions et icones. (Vol. 4, pp. 1-51). Vindobonae (Viena). Linnaeus, C. (1735). Systema Naturae. (Ed. 1). Apud Theodorum Haak, ex Typographia Joannis Wilhelmi de Groot, Leiden.Pfeifer, H. W. (1966). Revision of the North and Central American hexandrous species of Aristolochia (Aristolochiaceae). Annals of the Missouri Botanical Garden, 53(2), 115-196. https://doi.org/10.2307/2394940.Plukenet, L. (1692). Phytographia. Pars III. Sumptibus Autoris, Londini (Londres).Plukenet, L. (1696). Almagestum Botanicum sive Phytographiæ Plukenetianæ Onomasticon Methodo Shyntetica digestum. Sumptibus Autoris, Londini (Londres).Plukenet, L. (1720). Opera Omnia Botanica. Guil. & Joan. Innys, Regia Societatis Typographos, Londini (Londres).Rankin Rodríguez, R. y Greuter, W. (1999). Charles Plumier’’s drawings of American plants and the nomenclature of early Caribbean Aristolochia species (Aristolochiaceae). Taxon, 48(4), 677-688. https://doi.org/10.2307/1223639.Rankin, R. (1998). Aristolochiaceae. Flora de la República de Cuba. Fasc. 1/2. Koeltz Scientific Books.Sloane, H. (1725). A Voyage to the Islands Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers and Jamaica. (Vol. 2). Printed by B.M. for the author, Londres.Núm. 1 , Año 2024 : Enero-Juniohttps://revistasojs.ucaldas.edu.co/index.php/boletincientifico/article/download/9373/7568https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/info:eu-repo/semantics/openAccesshttp://purl.org/coar/access_right/c_abf2González, FavioPabón-Mora, Nataliaoai:repositorio.ucaldas.edu.co:ucaldas/235002025-10-08T21:06:40Z